بخت . ايضاً رجوع شود به سخنرانى شب 22 رمضان 81 راجع به اينكه فلسفهء بخت مولود فقدان عدالت اجتماعى است . بدبينى و خوشبينى به جهان و تأثير دين در خوشبينى آقاى فروزانفر در مقدمه احاديث مثنوى مىگويد : « از قرن پنجم به بعد بيشتر شعرا تحت تأثير تعليمات اسلامى قرار گرفتند و نفوذ معنوى اسلام بيشتر شد . » به همين جهت است كه اثر تعليمات دينى در سعدى به مراتب بيشتر است از رودكى مثلًا . به همين جهت در سعدى خوشبينى بيشترى است تا رودكى . رودكى در اشعار ذيل پس از بيان رنج و ناملايمات دنيا و ناهمواريهاى گيتى ، يگانه راه را تخدير اعصاب و به كاربردن داروى بيهوشى مىداند ، نظير بيمار سرطانى غيرقابل علاجى كه مرفين به او تزريق كنند ، بر خلاف سعدى . رودكى مىگويد : اى آن كه غمگنى و سزاوارى وندر درون سرشك همى بارى رفت آن كه رفت و آمد آن كه آمد بود آن كه بود خيره چه غم دارى هموار كرد خواهى گيتى را گيتى است كى پذيرد هموارى مُستى مكن كه نشنود او مُستى زارى مكن كه نشنود او زارى شو تا قيامت زارى كن كى رفته را به زارى باز آرى آزار بيش زين گردون بينى گر تو به يك بهانه بيازارى گويى گماشته است بلايى او بر هر كه دل بر او تو بگمارى ابرى پديد نى و كسوفى نى بگرفت ماه و گشت جهان تارى فرمان كنى و يا نكنى ترسم بر خويشتن ظفر ندهى بارى تا بشكنى سپاه غمان بر دل آن به كه مىبيارى و بگسارى اندر بلاى سخت پديد آيد فضل و بزرگمردى و سالارى رجوع شود به ورقه هاى « جهان » . مقايسه شود اشعار رودكى و خيام با اين شعر حافظ كه خوشبينى در آن موج مىزند :